Tuy nhiên, thực tế cho thấy, hệ thống ASXH ở nước ta vẫn còn nhiều bất cập như mức độ bao phủ thấp, nhu cầu cơ bản của một bộ phận dân cư chưa được đảm bảo kịp thời. Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách về dịch vụ ASXH còn thiếu, chưa phù hợp... Đó là những đánh giá của nhiều đại biểu tại Hội thảo "Vai trò của pháp luật đối với việc đảm bảo sự tiếp cận bình đẳng của công dân đối với dịch vụ ASXH” do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 15-12.

ASXH: "giá đỡ” đảm bảo thu nhập cho người dân

Đánh giá vai trò của ASXH, GS.TS Lê Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp cho rằng, ASXH là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển xã hội. Thiết lập hệ thống ASXH phù hợp và mang lại cơ hội cho tất cả người dân là yếu tố hết sức quan trọng đảm bảo cho sự phát triền bền vững của các quốc gia. Ở Việt Nam, hệ thống ASXH cũng đã được thiết lập về căn bản với các chế độ hưu trí, ốm đau, thai sản, trợ cấp thất nghiệp... Nhằm tạo điều kiện cho người dân có việc làm, Nhà nước đã có hàng loạt các chính sách như hỗ trợ tín dụng phát triển sản xuất, XKLĐ, tín dụng học sinh, sinh viên. Theo số liệu thống kê của Bộ LĐTB & XH trong giai đoạn từ 2006-2010, bình quân hàng năm đã hỗ trợ cho trên 300 nghìn lao động nông thôn học nghề ngắn hạn. Ngoài ra, các dự án di dân và định cư đã góp phần ổn định sản xuất và đời sống cho dân cư ở những vùng khó khăn.

Thực tế cho thấy, nhờ có hệ thống ASXH, người dân có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ công cộng như BHYT, BHXH và trợ giúp xã hội gia tăng. Theo thống kê của cơ quan BHXH Việt Nam, trong cả nước, số người tham gia bảo hiểm bắt buộc tăng từ 9,6 triệu năm 2010 lên 9,8 triệu năm 2011, bảo hiểm tự nguyện năm 2011 khoảng 87 nghìn người, bảo hiểm thất nghiệp 7,75 triệu người.

Th.S Trần Thị Quang Hồng, Phó Trưởng ban NCPL Dân sự - Kinh tế, Viện Khoa học pháp lý cho rằng, hiệu quả của hệ thống ASXH đem lại là không thể phủ nhận, song bằng cách nào để ASXH thực sự trở thành "giá đỡ” cho người nghèo và lao động yếu thế là vấn đề quan trọng.

Nâng cao vai trò của pháp luật

Theo TS Lưu Bình Nhưỡng, hệ thống ASXH của mỗi quốc gia bao giờ cũng phải dựa trên một điều kiện kinh tế cụ thể. Do đó, dựa trên điều kiện kinh tế cụ thể, pháp luật phải xác định được một dịch vụ an sinh cụ thể dành cho đối tượng nào? Mức độ hưởng đến đâu? Điều kiện hưởng là gì? Các biện pháp hỗ trợ tiếp cận như thế nào? Để làm được điều này vai trò pháp luật rất quan trọng và cần thiết. Ví dụ với nhóm người yếu thế trong xã hội, thường gặp rất nhiều rào cản trong việc tiếp cận ASXH như về địa lý, nhận thức, sức khỏe. Do đó, pháp luật phải phát huy vai trò trong việc thiết lập các biện pháp hỗ trợ cần thiết để giúp người dân dỡ bỏ được rào cản này.

Đồng tình với T.S Nhưỡng, ông Nguyễn Hữu Dũng nguyên Viện trưởng viện KHLĐXH, Bộ LĐ-TB & XH cho rằng, pháp luật về an sinh bộc lộ một số hạn chế. Thực tế ngay trong quy định pháp luật về BHXH, BHYT, đặc biệt là trợ giúp xã hội vẫn chưa bao quát hết phạm vi đối tượng. Chẳng hạn, trong Luật BHXH thông qua 2 loại hình tham gia bắt buộc và tự nguyện hướng tới bao phủ toàn bộ lực lượng lao động. Song, thực tế những hạn chế của quy định pháp luật về bảo hiểm tự nguyện hiện hành khiến người dân vẫn khó có cơ hội tiếp cận với hệ thống bảo vệ này.

Chính những hạn chế trong quy định về các biện pháp đảm bảo thực hiện pháp luật ASXH đã tạo "rào cản” khiến người dân khó tiếp cận với dịch vụ ASXH. Để khắc phục tình trạng bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận hệ thống ASXH, Chính phủ cần ban hành Luật về ASXH-Phó Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý Võ Đình Toàn kiến nghị.

 

Theo Đại đoàn kết